INLEIDING
Deze beleidsnotitie is opgesteld door de Sportraad van de gemeente Eijsden-Margraten en heeft als doel een helder en samenhangend strategisch kader te bieden voor sport- en beweegactiviteiten binnen de gemeente. Sport en bewegen zijn krachtige middelen om bij te dragen aan de gezondheid, sociale samenhang, inclusiviteit en algehele leefbaarheid van de lokale gemeenschap. In een tijd waarin maatschappelijke uitdagingen zoals vergrijzing, toenemende gezondheidsverschillen en veranderende vrijetijdsbesteding steeds zichtbaarder worden, is een actuele en integrale visie op sport en bewegen essentieel.
De aanleiding voor deze beleidsnotitie ligt in de behoefte aan een geactualiseerd beleid dat aansluit bij landelijke ontwikkelingen en kaders, zoals het Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Brede SPUK-regeling. Tegelijkertijd houdt deze nota rekening met de specifieke kenmerken, behoeften en kansen binnen de gemeente Eijsden- Margraten. Met dit document wil de Sportraad richting geven aan toekomstbestendig sport- en beweegbeleid, dat zowel beleidsmatig als praktisch uitvoerbaar is.
AANLEIDING EN CONTEXT
De huidige sportnota van de gemeente is in de loop der jaren verouderd geraakt en sluit onvoldoende aan bij actuele maatschappelijke ontwikkelingen.
Demografische veranderingen, zoals de vergrijzing van de bevolking en individualisering, vragen om een andere benadering van sport en bewegen, met meer aandacht voor vitaliteit en zelfredzaamheid van ouderen. Daarnaast is er een toenemende nadruk op preventie en het voorkomen van gezondheidsproblemen door een actieve leefstijl. Ook digitalisering en veranderende sportvoorkeuren – zoals de groei van ongeorganiseerd sporten – vragen om een herijking van het beleid.
Vanuit politiek-bestuurlijk perspectief sluit deze beleidsnotitie aan bij de ambities uit het coalitieakkoord, waarin wordt gestreefd naar een actieve en gezonde samenleving. Sport en bewegen worden daarbij gezien als laagdrempelige en verbindende activiteiten die toegankelijk moeten zijn voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke mogelijkheden.
Op lokaal niveau staat de gemeente voor meerdere maatschappelijke uitdagingen. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden, het bevorderen van maatschappelijk inclusieve sportdeelname en het versterken van sportverenigingen en buurtinitiatieven zijn belangrijke aandachtspunten. Deze beleidsnotitie biedt een kader om deze uitdagingen in samenhang aan te pakken.
VISIE EN AMBITIE
Missie
De missie van het sport- en beweegbeleid is om sport en bewegen in te zetten voor een gezonde, vitale, sociale en veerkrachtige gemeenschap binnen Eijsden-Margraten.
“Sporten en bewegen verbindt mensen en buurten, leidt tot meer vitaliteit van de inwoners, meer cohesie binnen de gemeente en uiteindelijk dus tot meer gezonde burgers en een hoger ervaren welzijn”.
Visie
De gemeente Eijsden-Margraten streeft naar een vitale samenleving waarin alle inwoners, ongeacht leeftijd, sociaaleconomische positie of fysieke mogelijkheden, kunnen deelnemen aan passende en plezierige sport- en beweegactiviteiten. Deze activiteiten worden ondersteund door sportverenigingen, betrokken vrijwilligers en toegankelijke, laagdrempelige en kwalitatief goed onderhouden voorzieningen.
Centrale ambitie
De centrale ambitie is dat alle inwoners binnen een redelijke afstand en met passende ondersteuning toegang hebben tot sport- en beweegmogelijkheden. Sport en bewegen dragen daarbij niet alleen bij aan fysieke en mentale gezondheid, maar ook aan sociale betrokkenheid, ontmoeting en de economische en maatschappelijke vitaliteit van de gemeente.
DOELSTELLINGEN
Om de visie en ambitie te realiseren, worden de volgende doelstellingen nagestreefd:
Gezondheid bevorderen
Het stimuleren van een actieve leefstijl onder inwoners, met als doel het verhogen van de sport- en beweegdeelname, het terugdringen van overgewicht en het versterken van zowel fysieke als mentale gezondheid.
Inclusiviteit en participatie
Het wegnemen van drempels voor sportdeelname en het toegankelijk maken van sport en bewegen voor kwetsbare groepen, waaronder ouderen, jongeren, mensen met een migratieachtergrond en inwoners met een beperking.
Verenigingsondersteuning
Het versterken van de vitaliteit en professionalisering van sportverenigingen en andere sportaanbieders, onder andere door ondersteuning op financieel, organisatorisch en bestuurlijk vlak.
Sportaccommodaties optimaliseren
Het waarborgen van voldoende, kwalitatieve en duurzame sportvoorzieningen en het stimuleren van multifunctioneel gebruik van strategisch gelegen accommodaties.
Community en sociale cohesie
Het inzetten van sport en bewegen als middel om ontmoeting, verbinding en samenwerking tussen inwoners te bevorderen en maatschappelijke initiatieven te ondersteunen.
Integrale samenwerking
Het versterken van de samenwerking tussen sport, onderwijs, zorg, welzijn en andere gemeentelijke domeinen om gezamenlijke maatschappelijke doelen te realiseren.
ANALYSE VAN DE HUIDIGE SITUATIE
Uit analyses blijkt dat de sportdeelname onder kinderen in de gemeente relatief hoog is. Tegelijkertijd is er sprake van een afname van sport- en beweegactiviteiten bij jongeren en bij inwoners van 65 jaar en ouder. Dit vraagt om gerichte interventies die aansluiten bij de behoeften en interesses van deze doelgroepen.
Wat betreft de infrastructuur beschikt de gemeente over voldoende basissportaccommodaties. Er is echter behoefte aan meer multifunctionele en inclusieve voorzieningen die flexibel inzetbaar zijn en beter aansluiten bij diverse vormen van sport en bewegen. Ook de openbare ruimte biedt kansen om bewegen laagdrempelig te stimuleren.
De samenwerking tussen lokale sportverenigingen en scholen is over het algemeen goed ontwikkeld. De koppeling met zorg- en welzijnsinitiatieven is echter nog beperkt, terwijl juist daar kansen liggen om sport en bewegen preventief en ondersteunend in te zetten. We moeten doorpakken.
BELEIDSTHEMA’S EN SPEERPUNTEN
Jongeren en bewegen
De gemeente zet in op het stimuleren van sport en bewegen onder jongeren door middel van programma’s op en rondom scholen, het creëren van sport- en spelmogelijkheden in de openbare ruimte en samenwerking met buurt- en jeugdinitiatieven.
Senioren en actief ouder worden
Voor ouderen worden specifieke beweegprogramma’s ontwikkeld die bijdragen aan vitaliteit, zelfredzaamheid en sociale ontmoeting. Aangepaste voorzieningen en combinaties van bewegen en sociale activiteiten spelen hierbij een belangrijke rol.
Gezondheid en preventie
Sport en bewegen worden integraal verbonden met het lokale gezondheidsbeleid. Dit omvat onder meer ondersteuning van interventies zoals beweegrecepten, nauwe samenwerking met zorgverleners en afstemming met de GGD.
Verenigingsondersteuning en ondernemerschap
Sportverenigingen vormen het hart van het lokale sport- en beweegaanbod, maar staan steeds vaker onder druk. Besturen bestaan veelal uit een beperkte groep vrijwilligers die te maken hebben met een groeiende hoeveelheid taken en verantwoordelijkheden. Naast sportinhoudelijke zaken worden zij geconfronteerd met complexe vraagstukken op het gebied van financiën, wet- en regelgeving, accommodatiebeheer, vrijwilligersbeleid en ledenadministratie. Deze bestuurlijke belasting leidt in toenemende mate tot knelpunten in continuïteit en bestuurskracht.
Om de vitaliteit en toekomstbestendigheid van verenigingen te waarborgen, is (professionele) ondersteuning noodzakelijk. De gemeente kan hierin een faciliterende rol spelen door te onderzoeken hoe structurele ondersteuning kan worden georganiseerd. De sportraad adviseert de gemeente een Sport Servicebureau op te richten dat structurele ondersteuning biedt aan verenigingen. Vanuit een dergelijke organisatie kunnen taken zoals ledenadministratie, financiële administratie, onderhoudsprogramma’s, contractbeheer en advisering worden gebundeld en professioneel uitgevoerd.
Door ondersteunende taken te centraliseren, worden vrijwilligers en bestuurders ontlast en ontstaat er meer ruimte voor waar het in verenigingen primair om draait: het organiseren van sport, het binden van leden en het versterken van de sociale functie van de vereniging. Tegelijkertijd draagt een professionele ondersteuningsstructuur bij aan efficiëntie, kennisdeling en een meer uniforme kwaliteit van beheer en organisatie binnen de gemeentelijke sportinfrastructuur.
Inclusief sportaanbod
De gemeente streeft naar gelijke kansen voor iedereen door het wegnemen van financiële, fysieke en sociale drempels. Laagdrempelige, ongeorganiseerde en alternatieve sport- en beweegvormen worden actief gestimuleerd.
Daarnaast is zichtbaar dat het sport- en beweeggedrag van inwoners verandert. Steeds meer mensen kiezen ervoor om niet (meer) in verenigingsverband te sporten, maar individueel of in informele groepen. Voorbeelden hiervan zijn sportbeoefening bij commerciële aanbieders zoals sportscholen, maar ook gezamenlijke activiteiten zoals wandelen, fietsen of hardlopen in kleine groepen. Deze vormen van sport en bewegen voorzien duidelijk in een behoefte en dragen in belangrijke mate bij aan een actieve en gezonde leefstijl. Bedenk wel individuele sporters hebben geen automatische ongevallenverzekering. Als sportraad adviseren wij de gemeente om expliciet te communiceren wat wél en niet verzekerd is voor individuele sporters die gebruik maken van openbare ruimte of gemeenschappelijke voorzieningen.
De gemeente benadert deze ontwikkelingen positief en erkent dat sport en bewegen zich niet uitsluitend binnen het verenigingsleven afspelen. Daarom wordt ingezet op het faciliteren van zowel georganiseerde als ongeorganiseerde sportvormen. Dit kan onder meer door het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte, het ondersteunen van informele initiatieven, het mogelijk maken van medegebruik van accommodaties en het
zoeken naar verbindingen tussen verenigingen, commerciële aanbieders en informele sportgroepen.
Accommodaties en infrastructuur
De gemeente Eijsden-Margraten beschikt over een relatief groot aantal sportaccommodaties in verhouding tot het inwonertal. Dit aanbod is historisch gegroeid en draagt bij aan de leefbaarheid van de verschillende kernen, maar brengt tegelijkertijd aanzienlijke kosten met zich mee voor beheer, onderhoud en verduurzaming. Daarnaast blijkt dat niet alle sportaccommodaties optimaal worden benut. Er zijn aanzienlijke aantallen onbenutte uren, waardoor de maatschappelijke en financiële rendementen van deze voorzieningen onder druk staan.
Tegen deze achtergrond zal er door de gemeente een keuze worden gemaakt. “Waar willen we zijn we over 10 jaar”. Enerzijds kan worden ingezet op een beperkter aantal, strategisch gelegen, goed geoutilleerde en toekomstbestendige sportvoorzieningen die multifunctioneel worden gebruikt en efficiënt kunnen worden beheerd, kwaliteit i.p.v. kwantiteit. Anderzijds kan worden gekozen voor het behoud van sportaccommodaties in elke kern, waarmee nabijheid en lokale betrokkenheid worden gewaarborgd, maar waarbij hogere structurele kosten en een minder efficiënt gebruik een blijvend aandachtspunt vormen.
In de komende periode zal de gemeente, in samenspraak met sportverenigingen, inwoners en andere betrokkenen, deze afweging zorgvuldig moeten maken. Daarbij worden zowel financiële haalbaarheid, duurzaamheid en benuttingsgraad als sociale effecten, bereikbaarheid en leefbaarheid van de kernen nadrukkelijk meegewogen.
IMPLEMENTATIE EN SAMENWERKING
De gemeente vervult een regisserende rol door het stellen van beleidskaders, het verbinden van partners en het faciliteren en monitoren van lokale initiatieven. De uitvoering vindt plaats in nauwe samenwerking met sportverenigingen, onderwijsinstellingen, zorg- en welzijnsorganisaties, bedrijven en inwoners. De sportraad kan fungeren als brug tussen beleid en praktijk, als een adviserende rol, als verbinder en als ondersteuner.
Het proces wordt ingebed in de reguliere planning- en budgetcyclus van de gemeente. Er worden duidelijke verantwoordelijkheden vastgesteld, met ruimte voor flexibiliteit om in te spelen op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en behoeften.
MONITORING EN EVALUATIE
De voortgang en effecten van het sport- en beweegbeleid worden jaarlijks geëvalueerd. Daarbij wordt gekeken naar onder andere deelnamecijfers, gezondheidseffecten, verenigingsparticipatie en het gebruik van sportvoorzieningen.
De monitoring is gebaseerd op landelijke instrumenten, zoals de Kernindicatoren Sport en Bewegen, aangevuld met lokale data en enquêtes. De resultaten worden teruggekoppeld aan de gemeenteraad en gebruikt om het beleid waar nodig bij te stellen.
FINANCIËN
De uitvoering van het beleid wordt gefinancierd vanuit bestaande gemeentelijke budgetten, aangevuld met beschikbare landelijke subsidies, zoals de Brede SPUK en middelen vanuit het GALA. Er worden transparante en duidelijke richtlijnen gehanteerd voor de toewijzing van middelen aan projecten en verenigingen. Ook het provinciaal bestuur zal benaderd worden om een financiële bijdrage te leveren.
VERANKERING
Deze beleidsnotitie fungeert als strategische leidraad voor zowel bestuurlijke besluitvorming als de ontwikkeling van uitvoeringsprogramma’s. Er wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht bij andere gemeentelijke beleidsnota’s, waaronder gezondheidsbeleid, welzijn, onderwijs en ruimtelijke ontwikkeling, om samenhang en efficiëntie te bevorderen.
De borging van het beleid vindt plaats via structurele samenwerking met externe partners en sportverenigingen, evenals door regelmatige evaluatie en bijstelling op basis van praktijkervaringen en behaalde resultaten.
CONCLUSIE
Deze beleidsnotitie biedt een helder en toekomstgericht kader om sport en bewegen in te zetten voor gezondheid, sociale verbondenheid en lokale vitaliteit. De Sportraad adviseert om sport en bewegen integraal in te zetten als middel voor het bevorderen van gezondheid, sociale verbondenheid en lokale vitaliteit. Door de uitvoering van dit beleid en het voeren van een voortdurende dialoog met partners en inwoners kan worden gewerkt aan een duurzaam, inclusief en toekomstbestendig sport- en beweegklimaat voor alle inwoners.
Sportraad Eijsden-Margraten Februari 2026